Gdy ktoś przychodzi do podmiotu leczniczego lub osoby wykonującej zawód medyczny i zwraca się o udzielenie świadczeń zdrowotnych lub korzysta z takich świadczeń, to jest on pacjentem w rozumieniu ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Zatem już od chwili zwrócenia się o udzielenie świadczenie zdrowotnego takiej osobie przysługują prawa pacjenta, w tym podstawowe – prawo do informacji o swoim stanie zdrowia.

Prawo do informacji obejmuje następujący zakres:

– stan zdrowia;

– rozpoznanie;

– proponowane oraz możliwe metody diagnostyczne i lecznicze;

– dające się przewidzieć następstwa ich zastosowania albo zaniechania;

– wyniki leczenia i rokowanie.

Powyższych informacji udziela osoba wykonująca zawód medyczny w zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych oraz swoich uprawnień zawodowych. Inny zatem zakres informacji powinien przedstawić lekarz, a inny pielęgniarka. Jednak na obojgu spoczywa taki obowiązek.

Informacji w powyższym zakresie należy udzielić pacjentowi, w tym małoletniemu, który ukończył 16 lat, a także przedstawicielowi ustawowemu takiego małoletniego (najczęściej rodzicowi). Zatem pacjenta po skończeniu 16 roku życia należy traktować w tym przypadku, jak dorosłego, z tym zastrzeżeniem, że oprócz niego prawo do informacji o jego stanie zdrowia przysługuje równocześnie przedstawicielowi ustawowemu.

Informacja powinna być przekazana w sposób przystępny, jasny, taktowny, z szacunkiem i zrozumieniem. Komunikacja z pacjentem nie może w nim wywoływać poczucia winy, wstydu czy obrazy, także gdy dotyczy nieprawidłowych nawyków czy sposobu postępowania pacjenta.

W przypadku pacjenta, który nie ukończył 16 lat lub jest nieprzytomny bądź niezdolny do zrozumienia znaczenia informacji, informacji udziela się: małżonkowi, krewnemu do drugiego stopnia lub powinowatemu do drugiego stopnia w linii prostej, a także przedstawicielowi ustawowemu. Przy czym, pacjentowi, który nie ukończył 16 lat należy udzielić informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego.

Innym osobom można udzielić informacji za zgodą pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego.

W każdym przypadku po udzieleniu informacji należy wysłuchać zdania pacjenta oraz umożliwić mu zadanie pytań i udzielić na nie odpowiedzi.

Należy też pamiętać, że na wyraźne żądanie pacjenta osoba wykonująca zawód medyczny nie ma obowiązku udzielać mu informacji (tzn. pacjent może zażądać, aby nie udzielano mu informacji zwalniając tym samym lekarza z tego obowiązku). Dodatkowo w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli rokowanie jest niepomyślne lekarz może ograniczyć informację o stanie zdrowa i o rokowaniu, jeżeli według oceny lekarza przemawia za tym dobro pacjenta. W takich przypadkach lekarz informuje przedstawiciela ustawowego pacjenta lub osobę upoważnioną przez pacjenta. Mimo to, na żądanie pacjenta lekarz jednak ma obowiązek udzielić mu żądanej informacji.

Bardzo istotne jest, aby:

– pacjent uzyskał powyższe informacje przed wyrażeniem przez niego zgody na rozpoczęcie udzielenia świadczenia zdrowotnego;

– osobą inicjującą i głównie aktywną w udzielaniu informacji była osoba wykonująca zawód medyczny – pacjent nie powinien się dopominać o informację.

Relację z udzielonych pacjentowi informacji, a także z ważnych odpowiedzi udzielonych przez pacjenta, należy zawrzeć w dokumentacji medycznej pacjenta. Jest to z jednej strony obowiązek osoby wykonującej zawód medyczny, w szczególności lekarza, ale z drugiej strony dowód na uczynienie zadość prawu pacjenta.